Hope Flowers

Voordat ik iets schrijf over mijn bezoek aan een hele bijzondere school, wil ik nog even wat vertellen over afgelopen maandag.
Een flinke tijd terug had ik al geschreven over mijn eendaagse tour door Jeruzalem en dat het eigenlijke doel van die dag de aanschaf van een speciale agenda was. Het was mijn reisje naar Jeruzalem absoluut waard, want in die zogenaamde PASSIA diary staat niet alleen nuttige informatie over de Bezette Gebieden in het algemeen, maar ook een enorme lijst met telefoonnummers van alle belangrijke instanties en personen in de omgeving. Zo ook de contactgegevens van alle internationale televisiezenders en de bijbehorende correspondenten. Misschien had je het al geraden, maar het nummer van Conny Mus stond daar inderdaad ook tussen. Anne, uiteraard ook in het bezit van de agenda, had de stoute schoenen aangetrokken en hem gebeld met de vraag of we langs mochten komen om eens rond te kijken. Dat bleek zowaar geen enkel probleem te zijn, dus hadden Anne en ik afgelopen maandag in Jeruzalem afgesproken om een kijkje te gaan nemen in het grote kantoorgebouw aan Jaffa Street*, waar vrijwel alle televisiezenders hun lokale studio's en redacties hebben.
Van BBC tot NBC, van ZDF tot, inderdaad, RTL 4, allemaal waren ze in dat gebouw gehuisvest. We konden gewoon naar binnen lopen en op de vierde verdieping troffen we het kantoor van RTL 4, met achterin de kamer van Conny Mus. Hij was net terug uit Irak, maar vond het helemaal niet erg om even met ons te babbelen over van alles en nog wat. We 'troffen' het, want op het moment dat we daar zaten, kwam de zender Sky met het "breaking news" dat er een grote bomaanslag in Beiroet was gepleegd. Belangrijk nieuws natuurlijk, met name als je als correspondent in het Midden-Oosten werkzaam bent.
Het gesprek had verder niet veel om het lijf, maar het was zeker leuk om even met hem te praten. Het is absoluut een sympathieke man en we mochten hem altijd bellen als we, om wat voor reden dan ook, in de problemen zouden zitten. Nu klinkt dat wat overdreven, maar hij is natuurlijk wel iemand die ontzettend veel van de regio afweet, aangezien hij er al sinds halverwege de jaren tachtig woont. Hij kent de 'ins and outs' dus wel!
Persoonlijk had ik Valentijnsdag liever thuis doorgebracht, want sommige dingen kun je nu eenmaal niet duidelijk genoeg met bloemen, een kaartje of een telefoontje zeggen (volgend jaar beter, lief!), maar afgezien daarvan, was het een leuke dag.

Maar goed, dinsdagochtend had ik een afspraak met Ibrahim Issa, de directeur van de Hope Flowers School in Al-Khader, een dorpje nabij Betlehem. Deze school staat bekend om het vredesonderwijs dat ze geven en is als zodanig natuurlijk heel erg interessant voor mijn onderzoek.

De Hope Flowers School

Voor de uitbraak van de tweede Intifada was het zowel een lagere als een middelbare school en kwamen er ruim vijfhonderd leerlingen uit Betlehem, Hebron, Jeruzalem en alle omliggende dorpen en vluchtelingenkampen. Helaas bracht de uitbraak van de Intifada een enorme verscherping van Israëlische veiligheidsmaatregelen met zich mee, in de vorm van roadblocks, checkpoints en verscherpte controles, waardoor een groot gedeelte van de leerlingen het gebouw gewoonweg niet meer kon bereiken. De school telt nu slechts zo'n 170 leerlingen. Bovendien, doordat de werkloosheid is opgelopen tot ruim tweederde van de beroepsbevolking, is de armoede enorm toegenomen en is een groot gedeelte van de ouders niet meer in staat het lesgeld te voldoen. De financiële situatie van de school is dusdanig verslechterd dat men het aantal lessen drastisch heeft moeten verminderen, waardoor alle middelbare schoolklassen zijn komen te vervallen.
Het gebouw ligt in een gebied dat volledig door het Israëlische leger wordt gecontroleerd, de zogenaamde C-areas.

De school ligt midden in een C-area

Doordat de nabijgelegen nederzetting Efrata continu uitbreidt, is er een militaire post gebouwd, op een heuvel op slechts tweehonderd meter afstand van de school. Het is een onwerkelijke situatie; een school, gespecialiseerd in vredesonderwijs, die constant in de gaten wordt gehouden door sluipschutters en soldaten. Bovendien staat het cafetariagebouw van de school sinds kort op de lijst om gesloopt te worden. Door de uitbreidingen aan de nederzetting is dat gebouw namelijk te dicht bij Israëlisch grondgebied komen te liggen en vormt het als zodanig een 'security risk'. Ibrahim Issa is druk bezig met advocaten en internationale partners om de militaire instanties ervan te overtuigen dat het gebouw absoluut geen veiligheidsrisico vormt en dat het dus ontoelaatbaar is om het te slopen. Het is te hopen dat hij in zijn missie slaagt en het gebouw van de sloop weet te redden.

Het schoolgebouw ziet er mooi uit, maar de omgeving is deprimerend

Het onderwijsprogramma van de Hope Flowers School bevat vreemd genoeg geen vakken die gericht zijn op onderwerpen als geweldloosheid en peacebuilding. Volgens Ibrahim is geweldloosheid namelijk niet iets dat je kunt leren. "Het is een levenswijze" en vandaar dat het onderdeel uitmaakt van alle vakken. Bovendien worden er naast het reguliere vakkenpakket extra activiteiten georganiseerd die zijn gericht op internationale uitwisseling, culturele vorming, tuinieren en interreligieus onderwijs.
De naam Hope Flowers School doet de instelling enigszins tekort, want het is meer, zoals coördinatrice Rada het formuleert, een community outreach center. Het onderwijs wordt gegeven op drie niveaus. Allereerst worden de docenten door professionals getraind in het overbrengen van geweldloosheid tijdens de lessen en worden ze opgeleid om kinderen te helpen met het verwerken van psychologisch trauma en stressgerelateerde aandoeningen. De tweede onderwijsschakel bestaat uit de ouders. Zij worden eens in de week of twee weken uitgenodigd voor trainingssessies en workshops over dezelfde thema's als de docenten. Het derde en laatste niveau is uiteraard het onderwijs aan de kinderen zelf.
De hele visie op onderwijs en geweldloosheid en de manier waarop die uitgewerkt wordt, vind ik echt ontzettend goed. Het is dan ook een schande dat de huidige omstandigheden de school zo beperken dat die visie niet juist in praktijk gebracht kan worden! Dat ze ondanks de hele situatie, waarmee ze dagelijks geconfronteerd worden, toch goed werk blijven leveren, staat als een paal boven water. Bij mijn aankomst bij de school werd er bijvoorbeeld net een warme lunch geserveerd voor een groep kleine kinderen. Toen ik Ibrahim vroeg of alle kinderen te eten kregen, moest hij helaas bekennen dat dat niet het geval was, want het budget was hier niet toereikend voor. Men heeft echter toch besloten om alle kinderen tot en met zes jaar van een warme lunch te voorzien, omdat het grootste gedeelte van de kinderen, wegens de dramatische economische omstandigheden, chronisch ondervoed is. Ik kan je vertellen, bij het zien van die smalle kindersmoeltjes en daarna de provocerende aanwezigheid van de militaire post draait je maag wel even om.

De speeltoestellen voor de kleintjes

Nou ja, het klinkt soms vrij depressief, maar gelukkig is er nog altijd zoiets als 'hoop'. Dat coördinatrice Rada mij, na ons gesprek, wel vijf keer hartelijk heeft bedankt voor het feit dat ik helemaal uit Nederland ben gekomen om onderzoek te doen naar geweldloosheid, sterkt me in mijn overtuiging dat ik, hoe beperkt ook, iets goeds probeer te doen door op z'n minst aandacht aan deze mensen te geven. Toen ik Rada vroeg wat nou haar drijfveer was, antwoordde ze met "geloof". Aangezien dit een belangrijk terugkerend thema in mijn onderzoek was, vroeg ik door, om er achter te komen wat ze nou precies met 'geloof' bedoelde. "Haar geloof in God?" "Nee. Ik ben wel Moslim, maar dat maakt in dit geval niet uit. Dit zijn universele waarden en normen. Ik geloof in hoop. In een goede en vreedzame toekomst. Ik geloof in het goede in mensen."
En dat lijkt me een mooie afsluiter voor vandaag. Tot snel weer!


* Het is best mogelijk dat de naam "Jaffa Street" je bekend voorkomt, want deze lange en drukke straat is de afgelopen jaren regelmatig in het nieuws geweest. Zo hebben er in de afgelopen drie jaar, negen zelfmoordaanslagen plaatsgevonden. Nu ben ik daar normaal gesproken helemaal niet mee bezig, maar toch krijg je op het moment dat je er loopt een vervelend gevoel bij het zien van langsrijdende bussen. En het feit dat geen enkel bushokje langs Jaffa Street meer glas in de sponningen heeft zitten, is ook heel raar om te zien. Verder is er niks te merken hoor, maar door al het negatieve nieuws gaat je fantasie soms met je op de loop. Het is in dat opzicht ook niet vreemd dat er in Israël zo'n ontzettende "cultuur van angst" heerst. Je kunt geen cafeetje binnenlopen of je moet langs een boos uitziende meneer, die je met een scanner checkt op een bomgordel. Bovendien is het voor een nuchtere Nederlander gewoon raar om overal soldaten met grote machinegeweren te zien, of dat nou patrouillerend op straat is, of gewoon een broodje falafel etend in een snackbar.